Vosse
de Boode.

Ajax’ın De Toekomst tesislerinde güçlü bir biyomekanik laboratuvarı vardı: hareket kameraları, kuvvet platformları, yüksek hızlı görüntüleme. Vosse de Boode’un önündeki mesele daha fazla ölçüm yapmak değildi. Futbolun hangi sorusunu ölçmeye değer bulacaktı?

2011’de Ajax’a geldiğinde başlangıçta altı aylık bir çalışma önerildi. Örnek uygulamalar hazırladı; sonra laboratuvardan çıkıp antrenörleri ve oyuncuları izlemeye başladı. Kendi anlatımında belirleyici değişim buydu: Bilimin ne yapabildiğinden önce, sahanın neye ihtiyaç duyduğunu anlamak. [1]

Onun meslek hayatını bir cihaz, bir model ya da tek bir buluşla özetlemek zor. Daha kalıcı fikir, araştırmanın yönüyle ilgili: Veri, ancak bir insanın kararını değiştirebildiğinde futbola geri döner.

Fizyoterapi ve insan hareket bilimlerinden gelen de Boode, futbolun dışında da çalışmıştı. Michigan State University’de at hareketlerinin biyomekaniğiyle ilgilendi; tenis, beyzbol ve ragbiyle ilişkili deneyimler edindi. Sporlar değişiyordu, hareketi oluşturan mekanizmayı arama alışkanlığı kalıyordu. [1, 7]

Ekim 2011’de katıldığı Ajax’ta 2016’da spor bilimi ve analitik çalışmalarının liderliğine, 2023’te futbol analitiği yöneticiliğine geçti. Bu yolculuğun zorluğu yalnız daha iyi ölçmek değildi: Bilginin antrenörün çalışma gününe nereden gireceğini bulmak gerekiyordu. [5–7]

NRC röportajının kamuya açık tanıtımında hatırlattığı beklenti, futbolun bilime sorduğu büyük soruydu: Hangi genç oyuncunun A takıma çıkacağını söyleyecek tek bir test bulunamaz mıydı? De Boode’un cevabı böyle bir kesinliği vaat etmiyordu. [3, 4]

Bireysel olarak hesaplanan en iyi çözüm de takımın içinde değişebilir. Bir oyuncunun dinlenme aralığını kusursuz hesaplasanız bile, 11’e 11 antrenman için sahada 22 kişi gerekir. Analiz burada belirsizliği ortadan kaldıran bir otorite değil; birbiriyle çatışan ihtiyaçları daha iyi tartmanın aracıdır.

Bir kaleci sağa uzandığında gözümüz topa yaklaşan ele gider. De Boode’un ortak yazarı olduğu araştırmalar başka bir yere, sıçrama yönünün karşısındaki bacağa bakıyor. Hareketin görünen sonunu değil, onu üreten itişi anlamaya çalışıyorlar.

11 kaleciyle yapılan 12 haftalık müdahalede yatay kütle merkezi hızında ortalama 0,82 m/s, karşı bacağın güç üretiminde 523 watt artış raporlandı. Bu sonuçlar, antrenmanda üzerinde çalışılabilecek bir mekanizmayı görünür kılıyor. [8–11]

Çalışmada hesaplanan toplam 42 santimetrelik ek kapsama ise gerçek maçta ölçülmüş bir kurtarış mesafesi değil, belirli bir penaltı senaryosunun model sonucuydu. Değerli olan “daha çok top kurtarır” vaadi değil; hangi hareket bileşeninin, hangi koşullarda değişebildiğini sınayabilmek.

Başka bir ortak çalışma, serbest vuruşta gözün ne yaptığını soruyordu. 14 oyuncunun 220 denemesinde hedefe sabit bakış süresi, isabetli vuruşlardan önce ortalama 886 milisaniye; isabetsizlerden önce 488 milisaniyeydi. [12]

Bu fark bir antrenman reçetesi değil, yeni bir soru açıyor: Oyuncu, ayağı topa değmeden önce hangi bilgiyi arıyor? Deneyde beş maketli baraj vardı, kaleci yoktu. Grup ortalamalarındaki ilişkiyi gerçek maçta başarı garantisine çevirmek mümkün değil.

Ajax’ın Player Portal uygulamasını 2023’te anlatırken, oyuncuların telefonlarından hazır oluş anketlerini, maç verilerini ve video kesitlerini görebildiğini söylüyordu. Futbolcu artık yalnız hakkında rapor yazılan kişi değil; kendi performans bilgisinin doğrudan kullanıcısıydı. [2]

De Boode, oyuncunun verisine erişebilmesini ve kimlerle paylaşılacağı konusunda söz sahibi olmasını da savunuyordu. Bu, yürürlükteki bütün hukuk sistemlerini tarif eden bir kural değil, onun dile getirdiği yönetişim ilkesi. Laboratuvarda insandan çıkan ölçümün yeniden insana dönmesi, araştırma anlayışının kurumsal karşılığıydı.

Bu portrede kadın bir araştırmacının ağırlığı, temsili bir başarı öyküsünden değil, yaptığı işin ayrıntılarından geliyor. Erkek oyuncularla yürütülen küçük örneklemli çalışmaların bütün futbolcular adına konuşmasına da izin vermemek gerekiyor. 2024’te beş kadın kaleciyle yapılan konferans çalışmasının farklı sonucu, bu soruyu açık tutuyor. [14]

AusCycling, 3 Nisan 2025’te de Boode’u yeni Veri ve İçgörü Direktörü olarak duyurdu. Yaklaşık on üç buçuk yıllık Ajax döneminin ardından, araştırma sorusu başka bir spor ortamına taşındı: Farklı disiplinlerde toplanan bilgiyi ortak bir performans kararına nasıl dönüştürürüz? [5, 6]

Futbolda da bisiklette de daha fazla veri toplanabilir. Daha zor olan, hangi bilginin kimin işine yarayacağını bulmak. De Boode’un hikâyesini ilginç kılan, laboratuvarın büyüklüğünden çok, kapısının hangi yöne açıldığı.

Vosse de Boode’un katkısını onurlandırmak, ona bütün cevapları atfetmek değildir. Onun asıl başarısı, araştırmacı ile antrenörün birbirini dinleyebildiği, oyuncunun yalnızca ölçülen kişi değil bilgiye erişen bir özne olduğu çalışma biçimini görünür kılmaktır. Kalecinin itişi, vuruş öncesindeki bakış ya da bir oyuncunun hareketi üzerine sorulan yeni sorular, laboratuvarın sahaya hükmetmesini değil, sahaya karşı sorumluluk duymasını sağlar. Bu yüzden Vosse de Boode’un hikâyesi bir kariyer kronolojisinden daha değerlidir: Bilginin insanın eline geri verildiğinde anlam kazandığını, birlikte çalışan araştırmacıların, antrenörlerin ve oyuncuların oyunu daha iyi anlayabildiğini hatırlatır. Geride yalnız veriler değil; daha iyi soru sorma cesareti kalır.